مجموعة مؤلفين
303
پنج سفرنامه يا سفر به اقليم عشق ( فارسى )
عبدالرحمن خان « 1 » مجال را براى خود تنگ ديدند و ناگزير ترك ميهن نمودند و در سال 1309 قمرى خانواده اش به مشهد مقدس كوچ كردند و در محله عيدگاه « 2 » ساكن شدند . برجسته ترين چهره سرشناس خاندان او ، برادرش محمد يوسف خان رياضى است كه نويسنده سفرنامه از او با احترام شايانى ياد مىكند و او را به لفظ جناب خدايگانى مىخواند و از خراسان تا تهران همراه با او بوده است . سكونت در مشهد محمد يوسف خان ، در سال 1300 قمرى به همراه خانواده اش از هرات عازم ايران گرديد و مدتى را در قوچان در خدمت شجاع الدوله « 3 » بوده است و پس از درگذشت او در سال 1311 قمرى ، به مشهد آمد و درهمين سال ، سفرى به هرات داشته كه با مخاطراتى روبرو شدهاست و لذا مجددا به شهر مشهد بازگشته است . وى ، در اين هنگام تلاش گسترده اى را براى جلب حمايت سياسى و مالى دولت ايران ، عثمانى و يا انگليس نموده است تا بتواند خود و خانواده و برادرانش را تحت حمايت آنان قرار دهد . اما در اين زمينه توفيق نيافته و سرانجام توانست حمايت سياسى و مالى كنسولگرى روسيه را جلب نمايد « 4 » . و بنا به تصريح نويسنده سفرنامه ، برادرش ، مشغول به خدمت و خيرخواهى به دولت روس مىشود و در راه آن دولت ، صدمات و خسارات بسيارى را متحمل مىگردد و نيز به خيرخواهى دولت و ملت روس كتابى به نام ، محاربات دولتين روس و ژاپن ، تدوين مىكند .
--> ( 1 ) . سومين پسر امير محمدافضلخان ، نوه امير دوستمحمدخان ، امير افغانستان ( 1901 1880 م ) ( 2 ) . محله عيدگاه در جنوب شهر و سر راه رى و عراق عجم و ولايت هاى جام و هرات بوده است . و در قرن دهم هجرى يكى از دروازه هاى شهر در محله عيدگاه قرار داشته و از زمان صفويه اين محله در كتابهاى تاريخى به عنوان يكى از قديمى ترين دروازههاى شهر نام برده شدهاست . امروزه ، در جنوب شرقى حرم مطهر ، حدفاصل ، خيابان صفوى در شمال ، خيابان فردوسى در جنوب بلوار و فلكه 17 شهريور در شرق و قسمتى از فلكه حضرت و خيابان امام رضا ( ع ) در غرب اين منطقه واقع شده است . ( 3 ) . رشيدخان يا اميرحسين خان شجاع الدوله ( 1311 ق ) ( 4 ) . رياضى ، عين الوقايع ، مقدمه ص يازده